बारावीनंतर कोणकोणत्या क्षेत्रांत करता येऊ शकते करिअर?

ग्रामीण भागातील अनेक विद्यार्थ्यांना दहावीपर्यंत करिअर, स्पर्धा परीक्षा, कौशल्याधारित शिक्षण किंवा विविध क्षेत्रांतील संधी यांची पुरेशी माहिती मिळत नाही. जेव्हा आपल्याला आयुष्यात काही मोठं करायचं आहे याची जाणीव होते, तेव्हा अनेकदा वेळ निघून गेलेली असते. स्पर्धा परीक्षेची तयारी कशी करायची, कोणत्या क्षेत्रात संधी आहेत, शिक्षणाबरोबर कोणती कौशल्ये शिकता येतात याबाबत योग्य मार्गदर्शन ग्रामीण विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचत नाही.

आजही अनेक ठिकाणी आर्ट्स, सायन्स आणि कॉमर्स या पारंपरिक शाखांपलीकडील करिअर पर्यायांची माहिती नसल्यामुळे पालकही मुलांना नीट-जेईई (NEET-JEE) यांसारख्या तीव्र स्पर्धेच्या परीक्षांमध्ये ढकलतात. परंतु प्रत्येक विद्यार्थ्याची आवड, क्षमता आणि कौशल्ये वेगवेगळी असतात. अनेक विद्यार्थी स्किल-बेस्ड कोर्सेस, तंत्रज्ञान, पर्यटन, डिजिटल सेवा, कृषी प्रक्रिया, डिझाइन, इलेक्ट्रिकल, संगणक, ब्युटी अँड वेलनेस, फूड प्रोसेसिंग किंवा उद्योजकता यांसारख्या क्षेत्रात उत्कृष्ट प्रगती करू शकतात आणि चांगले उत्पन्नही मिळवू शकतात.

म्हणून शासनाने तालुका आणि जिल्हा स्तरावर कौशल्याधारित शिक्षण, अल्पकालीन रोजगाराभिमुख कोर्सेस आणि करिअर मार्गदर्शन केंद्र उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे. कॉलेज स्तरावर उद्योग, तंत्रज्ञान आणि स्थानिक गरजांशी जोडलेले कोर्सेस सुरू झाल्यास शिक्षणाचा दर्जा वाढेल, विद्यार्थ्यांना आत्मविश्वास मिळेल आणि शिक्षित बेरोजगारी कमी होण्यास मोठी मदत होईल.

बारावीनंतरचे करिअर पर्याय आणि कौशल्याधारित कोर्सेस

आजच्या काळात केवळ पारंपरिक पदवीपेक्षा कौशल्याधारित शिक्षणाला अधिक महत्त्व मिळत आहे. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना बारावीनंतर उपलब्ध असलेल्या विविध क्षेत्रांची माहिती मिळाल्यास ते स्वतःच्या आवडीनुसार योग्य करिअर निवडू शकतात. आर्ट्स, सायन्स, कॉमर्स आणि सर्व शाखांसाठी उपयुक्त कोर्सेसची माहिती अशी 

विज्ञान क्षेत्रातून बारावी झाल्यानंतरचे प्रमुख कोर्सेस

वैद्यकीय व आरोग्य क्षेत्र

एमबीबीएस, बीएएमएस, बीएचएमएस, बीडीएस, बी. फार्म., नर्सिंग (बीएस्सी नर्सिंग, जीएनएम, एएनएम), फिजिओथेरपी, वैद्यकीय प्रयोगशाळा तंत्रज्ञान, रेडिओलॉजी तंत्रज्ञ, ऑपरेशन थिएटर तंत्रज्ञ

तंत्रज्ञान व अभियांत्रिकी

बीटेक / अभियांत्रिकी, पॉलिटेक्निक डिप्लोमा, संगणक विज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डेटा सायन्स, सायबर सुरक्षितता, रोबॉटिक्स, ड्रोन तंत्रज्ञान

कृषी व पर्यावरण

बीएस्सी कृषी, फलोत्पादन, दुग्ध तंत्रज्ञान, मत्स्य व्यवसाय, अन्न प्रक्रिया तंत्रज्ञान, फॉरेस्ट्री

बारावी कॉमर्सनंतरचे कोर्सेस

बीकॉम, बीबीए, चार्टर्ड अकाउंटंट (सीए), कंपनी सेक्रेटरी (सीएस), सीएमए, बँकिंग व फायनान्स, डिजिटल मार्केटिंग, शेअर बाजार व गुंतवणूक, जीएसटी व करप्रणाली, टॅली व लेखाशास्त्र, ई-कॉमर्स व्यवस्थापन

बारावी आर्ट्सनंतरचे करिअर पर्याय

बीए, पत्रकारिता व जनसंपर्क माध्यमे, समाजकार्य (बीएसडब्ल्यू / एमएसडब्ल्यू), हॉटेल व्यवस्थापन, पर्यटन व प्रवास व्यवस्थापन, फॅशन डिझायनिंग, इंटेरियर डिझायनिंग, इव्हेंट मॅनेजमेंट, अ‍ॅनिमेशन व ग्राफिक डिझाइन, फोटोग्राफी व व्हिडिओग्राफी, यूपीएससी / एमपीएससी तयारी

सर्व शाखांसाठी कौशल्याधारित कोर्सेस

डिजिटल व आयटी कौशल्य, वेब डिझायनिंग, अ‍ॅप डेव्हलपमेंट, व्हिडिओ एडिटिंग, ग्राफिक डिझायनिंग, एआय टूल्स प्रशिक्षण, संगणक हार्डवेअर व नेटवर्किंग, एमएस-सीआयटी / अ‍ॅडव्हान्स एक्सेल

उद्योग व स्वयंरोजगार

बेकरी व कन्फेक्शनरी, ब्युटी पार्लर व मेकअप, शिवणकला व फॅशन तंत्रज्ञान, मोबाईल रिपेअरिंग, इलेक्ट्रिशियन, सोलार तंत्रज्ञ, सीसीटीव्ही स्थापना, ऑटोमोबाइल तंत्रज्ञ

कृषी आधारित व्यवसाय

मशरूम शेती, सेंद्रिय शेती, शेळीपालन, कुक्कुटपालन, अन्न प्रक्रिया, कृषी पर्यटन

शासनाकडून काय व्हायला हवे?

प्रत्येक तालुक्यात करिअर गायडन्स आणि स्किल सेंटर सुरू करणे.

कॉलेजमध्ये रोजगाराभिमुख कोर्सेस उपलब्ध करणे.

उद्योगांशी संलग्न प्रशिक्षण व्यवस्था निर्माण करणे.

ग्रामीण विद्यार्थ्यांसाठी इंटर्नशिप व अप्रेंटिसशिप वाढवणे.

स्थानिक व्यवसाय व पर्यटनाशी जोडलेले अभ्यासक्रम सुरू करणे.

प्रत्येक विद्यार्थी डॉक्टर किंवा इंजिनीअरच झाला पाहिजे असे नाही. विद्यार्थ्यांच्या आवडी, कौशल्य आणि स्थानिक संधी लक्षात घेऊन शिक्षण दिल्यास ते आत्मनिर्भर बनू शकतात. कौशल्याधारित शिक्षणामुळे रोजगारनिर्मिती, उद्योजकता आणि ग्रामीण विकासाला मोठी चालना मिळू शकते.