आपला देश, आपला समाज, आपले कार्य – हाच आपला समर्थ

आतां भय नाहीं ऐसें वाटे जीवा । घडलिया सेवा समर्थाची ॥१॥ आतां माझ्या मनें धरावा निर्धार । चिंतनीं अंतर न पडावें ॥ध्रु.॥ येथें नाहीं जाली कोणांची मिरास । आल्या याचकास कृपेविशीं ॥२॥ तुका म्हणे येथें नाहीं दुजी परी । राया रंका सरी देवा पायीं ॥३॥

"आतां भय नाहीं ऐसें वाटे जीवा । घडलिया सेवा समर्थाची..." या संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगात जीवनाला दिशा देणारा आणि आत्मविश्वास जागवणारा अमूल्य संदेश दडलेला आहे. समर्थाची सेवा ज्याच्या जीवनात येते, त्याच्या मनातील भीती, असुरक्षितता आणि निराशा आपोआप नाहीशी होते. कारण सेवेमध्येच सामर्थ्य आहे, तर समर्पणामध्येच विजय आहे.

आजच्या काळात या अभंगाचा अर्थ केवळ आध्यात्मिक न ठेवता सामाजिक आणि राष्ट्रीय कर्तव्याशी जोडण्याची गरज आहे. आपला देश, आपला समाज, आपले कार्य आणि आपले ध्येय हाच आपला समर्थ आहे, हा विचार प्रत्येकाच्या मनात दृढपणे रुजला पाहिजे. जेव्हा आपण स्वतःपेक्षा समाजाचा विचार करतो, राष्ट्रहिताला प्राधान्य देतो आणि प्रामाणिकपणे आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा कोणतेही संकट आपल्याला डळमळीत करू शकत नाही.

ध्येय मोठे असेल तर अडचणी येणारच. कधी टीका होईल, कधी अपयश येईल, तर कधी एकटेपणाची जाणीव होईल. पण ज्याच्या मनात समाजसेवेची ज्योत अखंड तेवत असते, त्याचा मार्ग कोणीही अडवू शकत नाही. संत तुकाराम महाराज सांगतात तसे, आपल्या ध्येयाच्या चिंतनात कधीही खंड पडू देऊ नये. सातत्य, संयम आणि आत्मविश्वास हीच यशाची खरी गुरुकिल्ली आहे.

या अभंगातील आणखी एक महान संदेश म्हणजे देवाच्या चरणी राजा आणि रंक दोघेही समान आहेत. समाजकार्यही याच समतेच्या भावनेवर उभे असते. जात, धर्म, पद, संपत्ती किंवा प्रतिष्ठा यापेक्षा माणुसकी आणि सेवाभाव अधिक मोठा असतो. समाजाच्या उन्नतीसाठी प्रत्येक व्यक्ती महत्त्वाची आहे आणि प्रत्येकाचे योगदान राष्ट्रनिर्मितीत मोलाचे आहे.

आज आपण सर्वांनी एक निश्चय करूया—भीती नाही, निराशा नाही, मागे हटणे नाही. आपल्या देशासाठी, आपल्या समाजासाठी आणि आपल्या कर्तव्यासाठी प्रामाणिकपणे कार्य करणे, हीच खरी समर्थसेवा आहे. आपल्या कार्यावर विश्वास ठेवूया, समाजाच्या शक्तीवर श्रद्धा ठेवूया आणि राष्ट्राच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी अखंड प्रयत्न करूया.

कारण ज्या मनात सेवा आहे, त्या मनात समर्थ आहे. ज्या हातात कर्तव्य आहे, त्या हातात सामर्थ्य आहे. आणि जो आपल्या देश, समाज व कार्याशी एकनिष्ठ राहतो, त्याला कोणत्याही भीतीसमोर कधीही झुकावे लागत नाही.

"सेवेतून सामर्थ्य, समर्पणातून यश आणि समाजहितातूनच राष्ट्रवैभव प्राप्त होते."