अमृत परिवार सर्वेक्षण - सामाजिक जाणिवा समृद्ध करणारा प्रवास

महाराष्ट्र संशोधन, उन्नती व प्रशिक्षण प्रबोधिनी अर्थात अमृत या राज्य शासनाच्या स्वायत्त संस्थेतर्फे एप्रिल महिन्यात अमृत परिवार सर्वेक्षण करण्यात आले. अमृत ही संस्था खुल्या प्रवर्गातील आर्थिक दुर्बल घटकांच्या सर्वांगीण सक्षमीकरणासाठी कार्यरत आहे. संस्थेच्या योजना लक्ष्यित गटातील जास्तीत जास्त जणांपर्यंत पोहोचाव्यात, त्यांच्या अडचणी जाणून घ्याव्यात, याकरिता हे सर्वेक्षण करण्यात आले होते. पुणे जिल्ह्यातील काही नोंदी...

या वर्षी अमृत परिवार सर्वेक्षणामध्ये सहभागी होण्याची मला संधी मिळाली. या सर्वेक्षणामध्ये अमृत संस्थेच्या सर्व लक्ष्यित गटातील कुटुंबांना तालुका व ग्रामपंचायतनिहाय भेटी देण्यात आल्या. प्रत्येक गावात जाऊन कुटुंबप्रमुखांशी संवाद साधला. त्यांची सामाजिक, शैक्षणिक आणि आर्थिक परिस्थिती समजून घेतली. अनेक ठिकाणी लोकांनी आपले प्रश्न व अडचणी सांगितल्या. काही कुटुंबांना शासकीय योजनांची माहिती नव्हती, तर काहींना त्या मिळवण्यासाठी योग्य मार्गदर्शन मिळाले नव्हते.

अमृत परिवार सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून मला ग्रामीण महाराष्ट्रातील सामाजिक आणि आर्थिक वास्तवाचे जवळून दर्शन घडले. या काळात तालुका व ग्रामपंचायत स्तरावर कुटुंबांशी थेट संवाद साधताना जनसामान्यांचा विश्वास कसा संपादन करावा आणि त्यांच्या समस्यांवर व्यावहारिक उपाय कसे सुचवावेत, याचे मोलाचे शिक्षण मिळाले. केवळ माहिती गोळा न करता, अमृत संस्थेच्या लक्ष्यित गटातील वंचित घटकांना शासकीय योजनांची माहिती देऊन त्यांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी केलेली ही धडपड माझ्यासाठी अत्यंत प्रेरणादायी ठरली. या सर्वेक्षणामध्ये केवळ माहिती गोळा करण्याचे काम झाले नाही, तर समाजातील वंचित घटकांपर्यंत पोहोचून त्यांना योग्य दिशा देण्याचेही काम झाले. हा अनुभव माझ्या सामाजिक कार्याला एक नवी दिशा आणि ऊर्जा देणारा आहे.