पंडित भास्करबुवा बखले यांनी पुण्यात केली ‘भारत गायन समाजा’ची स्थापना.

भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण योगदान देणारे ज्येष्ठ गायक, संगीतकार आणि संगीतप्रेमी पंडित भास्करबुवा बखले यांनी १ सप्टेंबर १९११ रोजी पुणे येथे ‘भारत गायन समाज’ या संस्थेची स्थापना केली. भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या प्रचार-प्रसाराला आणि संगीत शिक्षणाला संस्थात्मक स्वरूप देणाऱ्या या उपक्रमाला संगीत क्षेत्राच्या इतिहासात विशेष महत्त्व आहे.

पंडित भास्करबुवा बखले हे हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीताच्या क्षेत्रातील एक दिग्गज व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांनी ग्वाल्हेर, आग्रा आणि जयपूर या प्रमुख गायकी परंपरांचा अभ्यास करून त्यातील वैशिष्ट्यांचा सुंदर समन्वय साधला. त्यांच्या गायकीत विविध घराण्यांच्या संगीतपरंपरांचा संगम दिसून येत असे. त्यामुळे त्यांना भारतीय संगीतविश्वात अत्यंत मानाचे स्थान प्राप्त झाले.

त्या काळात शास्त्रीय संगीत शिकण्याची आणि ऐकण्याची संधी सर्वसामान्यांना मर्यादित होती. संगीतकलेचे शिक्षण अधिक व्यापक व्हावे, गुणी कलाकारांना व्यासपीठ मिळावे आणि समाजामध्ये शास्त्रीय संगीताची आवड निर्माण व्हावी, या उद्देशाने भारत गायन समाजाची स्थापना करण्यात आली. संस्थेच्या माध्यमातून संगीताचे शिक्षण, मैफिली, व्याख्याने आणि संगीतविषयक उपक्रम यांना चालना मिळाली.

संगीत शिक्षणाला दिली नवी दिशा: - भारत गायन समाजाने पुणे आणि महाराष्ट्रातील संगीतप्रेमींसाठी महत्त्वाचे केंद्र म्हणून आपली ओळख निर्माण केली. संस्थेच्या माध्यमातून अनेक विद्यार्थ्यांना शास्त्रीय संगीताचे प्रशिक्षण मिळाले. पुढील काळात या संस्थेने संगीत क्षेत्रातील अनेक कलाकारांना प्रोत्साहन देत भारतीय अभिजात संगीताची परंपरा जपण्याचे काम केले.

भास्करबुवांनी केवळ स्वतःच्या गायकीपुरते मर्यादित न राहता संगीताची परंपरा पुढील पिढीकडे पोहोचविण्यावर भर दिला. त्यांच्या कार्यामुळे संगीत शिक्षणाला प्रतिष्ठा मिळाली आणि शास्त्रीय संगीताचा अभ्यास करण्यासाठी संस्थात्मक वातावरण निर्माण झाले.

महाराष्ट्राच्या संगीतविश्वातील महत्त्वाचा वारसा:-पुणे हे पुढे महाराष्ट्रातील संगीत, नाटक आणि सांस्कृतिक चळवळींचे महत्त्वाचे केंद्र बनले. या सांस्कृतिक वातावरणाच्या निर्मितीत भारत गायन समाजासारख्या संस्थांचे योगदान उल्लेखनीय ठरले. भास्करबुवांच्या कार्यातून गुरु-शिष्य परंपरा, शास्त्रीय संगीताचे संवर्धन आणि रसिक निर्माण करण्याची प्रक्रिया अधिक बळकट झाली.

संकलित -