भिंगारचे प्राचीन शुक्लेश्वर महादेव मंदिर – ऐतिहासिक आणि धार्मिक वारशाचा अनोखा ठेवा

अहिल्यानगर : अहिल्यानगर शहरालगत असलेल्या भिंगार परिसरात प्राचीन धार्मिक व ऐतिहासिक वारसा जपणारे श्री शुक्लेश्वर महादेव मंदिर आजही भाविकांचे श्रद्धास्थान म्हणून ओळखले जाते. शहराच्या अगदी जवळ असूनही या मंदिराचा प्राचीन इतिहास आणि वैशिष्ट्यपूर्ण वास्तुरचना अनेकांना अद्याप पुरेशी परिचित नाही.

शुक्लेश्वर मंदिराबाबत उपलब्ध जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीनुसार हे मंदिर सुमारे हजार वर्षे जुने मानले जाते. पौराणिक मान्यतेनुसार भृगू ऋषींचे पुत्र शुक्राचार्य यांनी समांगा नदीच्या पश्चिम तीरावर भगवान शंकरांना प्रसन्न करण्यासाठी तपश्चर्या केली. त्यांच्या तपश्चर्येमुळे भगवान शिव येथे शुक्लेश्वर रूपाने प्रकट झाल्याची श्रद्धा आहे.

मंदिराचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे येथील स्वयंभू वालुकामय शिवलिंग असल्याची स्थानिक धार्मिक मान्यता. शिवलिंगाच्या परिसरात पाणी राहते, त्यामुळे या मंदिराला धार्मिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मंदिराची रचना, गर्भगृह, सभामंडप आणि परिसरातील प्राचीन वास्तू यामुळे हे स्थान इतिहासप्रेमी आणि धार्मिक पर्यटनाच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे ठरते.

मंदिराच्या परिसरात प्राचीन चौकोनी बारव असून त्यामध्ये सात कुंड असल्याचे वर्णन आढळते. तसेच परिसरात औदुंबर, पिंपळ आणि चिंचेची जुनी झाडे असून साधकांच्या समाध्याही आढळतात. मंदिराचे मुख्य शिखर सुमारे १५ फूट उंच असल्याचे उपलब्ध माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.

शुक्लेश्वर मंदिराचा संबंध पेशवाईच्या इतिहासाशीही जोडला जातो. अहिल्यानगर जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीनुसार पानिपतच्या मोहिमेपूर्वी सदाशिवभाऊंच्या मोहिमेच्या संदर्भात या मंदिराचा उल्लेख आढळतो. मंदिराच्या पुनर्विकासाचाही पेशव्यांच्या काळाशी संबंध सांगितला जातो. १७५७ मध्ये हैदराबादच्या निजामाने नगरच्या किल्ल्याला भेट दिल्यानंतर शुक्लेश्वर मंदिरासमोर बेलभंडाराची मूर्ती उभारल्याचा उल्लेखही जिल्हा प्रशासनाच्या संकेतस्थळावर आहे.

श्रावण महिन्यातील तिसऱ्या सोमवारी प्रवरासंगम येथून कावडीने आणलेल्या पाण्याने शुक्लेश्वर महादेवाचा अभिषेक केला जातो. या कावड यात्रेत भाविक सहभागी होतात. महाशिवरात्रीच्या काळात हरिनाम सप्ताह आणि महारुद्राभिषेकाचे आयोजन केले जाते. पौर्णिमेलाही महाप्रसादाचा कार्यक्रम होत असल्याची माहिती उपलब्ध आहे.

अहिल्यानगर शहरापासून अवघ्या काही किलोमीटर अंतरावर असलेले हे मंदिर धार्मिक श्रद्धेबरोबरच पौराणिक कथा, प्राचीन वास्तुकला आणि पेशवाईच्या इतिहासाची सांगड घालणारे महत्त्वाचे वारसास्थळ आहे. शहरातील आणि जिल्ह्यातील ऐतिहासिक स्थळांची माहिती सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचविण्याच्या दृष्टीने शुक्लेश्वर मंदिराकडे पर्यटनस्थळ म्हणून अधिक लक्ष देण्याची गरज आहे.

संकलित -