श्रद्धा, परंपरा आणि इतिहास जपणारे हिवरा चौंढाळा येथील रेणुकामातेचे मंदिर

छत्रपती संभाजीनगरच्या पैठण तालुक्यातील हिवरा चौंढाळा येथील रेणुकामातेचे हेमाडपंती मंदिर श्रद्धा आणि परंपरेचे प्रतीक आहे. गावात विवाह होत नाहीत, पलंग वापरला जात नाही आणि मंदिरापेक्षा उंच घर बांधले जात नाही. नवरात्रीत येथे मोठी जत्रा भरते. त्याविषयी अधिक माहिती जाणून घेऊ या.

पैठण तालुक्यातील चौंढाळा (विहामांडवा) हे गाव माहूरगडच्या रेणुकामातेचे उपपीठ म्हणून ओळखले जाते. पैठणपासून सुमारे २८ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या गावात रेणुकामातेचे अतिशय पुरातन आणि सुंदर हेमाडपंती मंदिर आहे. संपूर्ण मंदिर दगडांमध्ये बांधलेले असून त्याची रचना पाहिल्यावर जुन्या काळातील कारागिरीची ओळख होते. मंदिरासमोर उभी असलेली उंच दीपमाळ आणि मंदिराभोवतीची मजबूत तटबंदी मंदिराचे सौंदर्य आणखी वाढवते. गाभाऱ्यात रेणुकामातेची तांदळा शैलीतील भव्य मूर्ती भक्तांचे लक्ष वेधून घेते.

या मंदिराबाबत गावात अनेक दंतकथा सांगितल्या जातात. गावातील काही परंपरा आजही तितक्याच श्रद्धेने पाळल्या जातात. देवीला कुमारिका मानले जात असल्यामुळे गावात कोणाचाही विवाह लावला जात नाही. गावातील लोक लग्नासाठी जवळच्या विहामांडवा येथे जातात. त्यामुळे त्या ठिकाणाला पूर्वी विवाहमांडवा असे नाव पडले आणि पुढे त्याचाच अपभ्रंश होऊन विहामांडवा असे नाव झाले, असे ग्रामस्थ सांगतात.

या गावातील आणखी एक विशेष गोष्ट म्हणजे येथे कोणत्याही घरात पलंग वापरला जात नाही. गावकऱ्यांच्या श्रद्धेनुसार देवी स्वतः पलंगावर विराजमान आहे, त्यामुळे ग्रामस्थ जमिनीवरच झोपतात. तसेच गावात मंदिरापेक्षा उंच घर बांधले जात नाही. गावकरी आजही या परंपरा मनापासून जपताना दिसतात.

दर वर्षी नवरात्रीमध्ये सप्तमीला येथे मोठी जत्रा भरते. या काळात दूर-दूरवरून भाविक दर्शनासाठी येतात. नवरात्रीमध्ये विहामांडवा येथून देवीला टिपूर घेऊन जाण्याची जुनी परंपरा आजही सुरू आहे. ही माहिती अमृत परिवार सर्वेक्षणासाठीच्या दौऱ्यावेळी संकलित करण्यात आली आहे.