संतकवी श्री दासगणू महाराजांचे समाधी मंदिर

नांदेड जिल्ह्याच्या उमरी तालुक्यातील गोरठा (किंवा गोरटे) हे गाव संतकवी श्री दासगणू महाराज यांच्या वास्तव्याने आणि कार्यामुळे एक पवित्र तीर्थक्षेत्र बनले आहे. 

​श्री दासगणू महाराज (१८६८-१९६२) हे शिर्डीच्या साईबाबांचे परमभक्त, थोर कीर्तनकार आणि संतकवी होते. त्यांना आधुनिक महाराष्ट्राचे महिपती मानले जाते. १९३८-३९च्या सुमारास गोरठा येथील आनंदीबाई देशमुख यांच्या आग्रहाखातर महाराज या गावी आले. येथील शांत आणि प्रसन्न वातावरण त्यांना खूप आवडले आणि त्यानंतर ते दर वर्षी विश्रांतीसाठी व साधनेसाठी येथे दीर्घ काळ वास्तव्य करू लागले.

दासगणू महाराजांनी पंढरपूर येथे देह ठेवला; मात्र गोरठा हे त्यांच्या साधनेचे मुख्य केंद्र राहिले आहे. येथे महाराजांचे सुंदर समाधीमंदिर आहे.

​ध्यानमंदिर : समाधी मंदिराच्या वरच्या मजल्यावर एक अत्यंत शांत ध्यानमंदिर आहे. येथे सकाळी प्रार्थना, करुणाष्टके आणि १० मिनिटांचे मौनयुक्त ध्यान केले जाते. येथे श्रीवरद नारायणाची सुंदर प्रतिमा आहे.

​कीर्तनमंडप : संस्थानात एक भव्य कीर्तनमंडप असून, येथे विविध आध्यात्मिक कार्यक्रम आणि उत्सव साजरे होतात.

मंदिर परिसरात श्री विठ्ठल-रुक्मिणी आणि श्री शनिदेवाचेदेखील छोटे मंदिर आहे. साधकांच्या निवासासाठी आणि विश्रांतीसाठी मानसविहार ही सोय उपलब्ध आहे.

​महाराजांच्या पश्चात त्यांचे पुत्र आणि शिष्य स्वामी वरदानंद भारती (पू. अप्पा) यांनी या संस्थानचा कार्यभार सांभाळला आणि महाराजांचा वाङ्मयीन व आध्यात्मिक वारसा पुढे नेला. आज श्री दासगणू महाराज प्रतिष्ठानमार्फत या ठिकाणाचे व्यवस्थापन पाहिले जाते.

येथे येणाऱ्या साधकांसाठी नि:शुल्क भोजन आणि निवासाची व्यवस्था आहे; मात्र रात्रीच्या मुक्कामासाठी संस्थानची पूर्वपरवानगी आवश्यक असते. या ठिकाणी शांतता, स्वच्छता आणि सात्त्विकतेला खूप महत्त्व दिले जाते. केवळ कुतूहल म्हणून येण्यापेक्षा साधना करण्याच्या उद्देशाने येणाऱ्यांचे येथे स्वागत केले जाते.

​कसे पोहोचता येते?

​रेल्वे : दक्षिण-मध्य रेल्वेवरील उमरी हे जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे (नांदेड-निझामाबाद मार्ग). उमरीपासून गोरठा केवळ तीन किलोमीटर अंतरावर आहे.

​रस्ते मार्ग : नांदेड ते गोरठा हे अंतर साधारण ४५ किलोमीटर आहे. नांदेडहून मुदखेड किंवा भोकरमार्गे खासगी वाहनाने किंवा बसने येथे येता येते. उमरीहून ऑटो रिक्षा सहज उपलब्ध होतात.