उजनी धरण: सोलापूरची भाग्यलक्ष्मी

उजनी धरण: सोलापूरची भाग्यलक्ष्मी

उजनी धरण हे महाराष्ट्रातील सर्वात महत्त्वाच्या आणि मोठ्या धरणांपैकी एक आहे. भीमा नदीवर बांधण्यात आलेल्या या धरणामुळे सोलापूरसह शेजारील जिल्ह्यांचा कायापालट झाला आहे, म्हणूनच याला सोलापूरची 'भाग्यलक्ष्मी' असेही म्हटले जाते.

उजनी धरणाची मुख्य वैशिष्ट्ये आणि फायदे

१. यशवंत सागर जलाशय

उजनी धरणाच्या अथांग जलाशयाला महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांच्या स्मरणार्थ 'यशवंत सागर' असे नाव देण्यात आले आहे.

२. पक्षीप्रेमींचे नंदनवन (फ्लेमिंगो पक्षी)

हिवाळ्यात (नोव्हेंबर ते मार्च दरम्यान) या जलाशयाच्या बॅकवॉटर परिसरात देश-विदेशातून हजारो स्थलांतरित पक्षी येतात. यात प्रामुख्याने फ्लेमिंगो (रोहित पक्षी), पेंटेड स्टॉर्क आणि विविध प्रकारचे बदक पाहायला मिळतात. भिगवण (पुणे-सोलापूर हायवे) हे पक्षी निरीक्षणासाठी महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध केंद्र बनले आहे.

३. पाण्याखाली असलेले 'पळसनाथ मंदिर'

धरणाच्या पाण्यात पळस (ता. इंदापूर) गावचे प्राचीन पळसनाथ मंदिर बुडालेले आहे. उन्हाळ्यात जेव्हा धरणाची पाण्याची पातळी वजा (-) मध्ये जाते किंवा खूप खालावते, तेव्हा हे सुंदर हेमाडपंती मंदिर पाण्याबाहेर येते. हे मंदिर पाहण्यासाठी लोक बोटीने जातात.

सिंचन आणि वीज निर्मिती

शेती: या धरणामुळे सोलापूर, पुणे आणि अहमदनगर जिल्ह्यातील लाखो हेक्टर जमीन ओलिताखाली आली आहे. सोलापूर जिल्ह्यातील ऊस शेती आणि साखर कारखानदारी याच धरणामुळे विस्तारली आहे.

उद्योग व पिण्याचे पाणी: सोलापूर शहराला आणि परिसरातील औद्योगिक क्षेत्राला (MIDC) याच धरणातून पाणीपुरवठा होतो.

वीज निर्मिती: धरणावर १२ मेगावॉट क्षमतेचे जलविद्युत केंद्र कार्यरत आहे.

-संकलित