पुणे जिल्ह्यातील मावळ तालुका म्हणजे सह्याद्रीच्या डोंगररांगा, नद्या, धरणे आणि हिरवाईने नटलेला निसर्गाचा खजिनाच! याच मावळ तालुक्यात तळेगाव दाभाडेजवळ इंद्रायणी नदीच्या काठावर वसलेले कुंडमळा हे निसर्गप्रेमींचे लक्ष वेधून घेणारे ठिकाण आहे. पुण्यापासून जवळ असल्याने येथे विशेषतः पावसाळ्यात पर्यटकांची मोठी गर्दी होत असते.
कुंडमळ्याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे इंद्रायणी नदीच्या प्रवाहामुळे खडकांमध्ये तयार झालेली नैसर्गिक रांजणखळगी आणि कुंडे. पाण्याचा सततचा प्रवाह खडकांवर आदळत राहिल्याने अनेक वर्षांच्या नैसर्गिक प्रक्रियेत येथे वेगवेगळ्या आकारांची पाण्याची कुंडे तयार झाली आहेत.
नदीच्या प्रवाहात तयार झालेल्या या खळग्यांमुळे परिसराला एक आगळेवेगळे भू-नैसर्गिक सौंदर्य लाभले आहे. काही ठिकाणी खडकांची रचना आणि त्यातून वाहणारे पाणी पाहताना निसर्गानेच एखादी शिल्पकृती घडविल्याचा भास होतो. पावसाळा सुरू झाला की मावळच्या डोंगररांगा हिरव्यागार होतात आणि इंद्रायणी नदीचा प्रवाहही वाढतो. नदीचे पाणी खडकांमधून वेगाने वाहताना निर्माण होणारे छोटे धबधबे, पाण्याचे प्रवाह आणि सभोवतालची हिरवाई यामुळे कुंडमळ्याचे रूप अधिकच खुलून दिसते.
नदीकाठची हिरवाई आणि खडकांमधून वाहणारे पाणी यामुळे हे ठिकाण निसर्गभ्रमंती आणि छायाचित्रणासाठी आकर्षक ठरते. कुंडमळ्याची खासियत केवळ धबधबा किंवा नदीपुरती मर्यादित नाही. येथे नदीच्या प्रवाहाने खडकांवर निर्माण केलेल्या विविध आकारांच्या रचना पाहायला मिळतात. काही भागात खडकांमध्ये तयार झालेली कुंडे आणि त्यातून वाहणारे पाणी यामुळे परिसराला वेगळेच रूप प्राप्त झाले आहे.
याच नैसर्गिक रचनांमुळे कुंडमळ्याची तुलना अनेकदा महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध रांजणखळग्यांशी केली जाते; मात्र कुंडमळ्याची भौगोलिक रचना आणि परिसर स्वतंत्र वैशिष्ट्य जपतो.
कुंडमळा हे बेगडेवाडी रेल्वे स्थानकाच्या परिसरात असल्याने रेल्वेने येणाऱ्या पर्यटकांसाठीही हे ठिकाण तुलनेने सोयीचे आहे. पुणे-मुंबई जुन्या महामार्गाच्या परिसरातून कुंडमळ्याकडे जाता येते. पुणे → देहूरोड → तळेगाव दाभाडे परिसर → बेगडेवाडी → कुंडमळा
पुण्यापासून साधारण ३०–३५ किलोमीटर परिसरात असल्याचे विविध स्रोतांमध्ये नमूद केले आहे. कुंडमळ्यातील खडकांची रचना, इंद्रायणी नदी, पावसाळ्यातील हिरवाई आणि पाण्याचे प्रवाह यामुळे मोबाईल किंवा कॅमेऱ्यात निसर्ग टिपण्यासाठी हा परिसर आकर्षक आहे.
विशेषतः पावसाळ्यात ढगांनी वेढलेले डोंगर, नदीच्या पात्रातील पाण्याचा प्रवाह आणि ओलसर काळसर खडक यांचे दृश्य मन मोहून टाकते. कुंडमळ्याला भेट देताना सुरक्षिततेला सर्वाधिक प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. त्यामुळे प्रशासनाने बंद केलेले मार्ग, पूल किंवा धोकादायक ठिकाणी प्रवेश करू नये. पावसाळ्यात नदीचा प्रवाह अचानक वाढू शकतो; त्यामुळे नदीपात्र, खडक आणि पाण्याच्या जवळ जाणे टाळावे.
कुंडमळ्याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे इंद्रायणी नदीच्या प्रवाहामुळे खडकांमध्ये तयार झालेली नैसर्गिक रांजणखळगी आणि कुंडे. पाण्याचा सततचा प्रवाह खडकांवर आदळत राहिल्याने अनेक वर्षांच्या नैसर्गिक प्रक्रियेत येथे वेगवेगळ्या आकारांची पाण्याची कुंडे तयार झाली आहेत.
नदीच्या प्रवाहात तयार झालेल्या या खळग्यांमुळे परिसराला एक आगळेवेगळे भू-नैसर्गिक सौंदर्य लाभले आहे. काही ठिकाणी खडकांची रचना आणि त्यातून वाहणारे पाणी पाहताना निसर्गानेच एखादी शिल्पकृती घडविल्याचा भास होतो. पावसाळा सुरू झाला की मावळच्या डोंगररांगा हिरव्यागार होतात आणि इंद्रायणी नदीचा प्रवाहही वाढतो. नदीचे पाणी खडकांमधून वेगाने वाहताना निर्माण होणारे छोटे धबधबे, पाण्याचे प्रवाह आणि सभोवतालची हिरवाई यामुळे कुंडमळ्याचे रूप अधिकच खुलून दिसते.
नदीकाठची हिरवाई आणि खडकांमधून वाहणारे पाणी यामुळे हे ठिकाण निसर्गभ्रमंती आणि छायाचित्रणासाठी आकर्षक ठरते. कुंडमळा म्हणजे निसर्गाने इंद्रायणीच्या प्रवाहासोबत खडकांवर कोरलेली एक अनोखी कलाकृती. पाण्याचा खळखळाट, हिरवीगार झाडे, काळेकभिन्न खडक आणि सह्याद्रीच्या परिसराची शांतता यामुळे हे ठिकाण पुणे जिल्ह्यातील ऑफबीट निसर्गस्थळांमध्ये आपले वेगळे स्थान निर्माण करते.
पण निसर्गाचा आनंद घेताना निसर्गाच्या नियमांचा आदर करणे तितकेच महत्त्वाचे—कुंडमळ्याची सफर करा, सौंदर्य अनुभवा आणि सुरक्षितपणे परत या! अमृत संस्थेविषयी : महाराष्ट्र संशोधन, उन्नती व प्रशिक्षण प्रबोधिनी अर्थात अमृत ही राज्य शासनाची स्वायत्त संस्था असून, खुल्या प्रवर्गातील ज्या जातींना कुठल्याही शासकीय संस्था किंवा महामंडळाचा लाभ मिळत नाही अशा जातींमधील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक हा अमृत संस्थेचा लक्ष्यित गट आहे. त्यामध्ये ब्राह्मण, कायस्थ, कोमटी/वैश्य, मारवाडी, पटेल, राजपूत, यलमार, अय्यंगार, राजपुरोहित, पाटीदार, नायर, नायडू, कम्मा, कानबी, सिंधी, बनिया, बंगाली, त्यागी, सेनगुनथर, गुजराथी, जाट, लोहाना, हिंदू नेपाळी ,भूमिहार,हिंदू लिंगायत/वीरशैव अशा जातींचा सद्यस्थितीत समावेश आहे. अशा जातींमधील वार्षिक उत्पन्न आठ लाख रुपयांपेक्षा कमी असलेल्या व्यक्ती अमृत संस्थेच्या विविध योजनांचा लाभ घेऊ शकतात. राज्याच्या सर्व ३६ जिल्ह्यांमध्ये अमृत संस्थेची कार्यालये असून, अधिक माहितीसाठी अमृत संस्थेच्या आपापल्या जिल्ह्यातील कार्यालयाशी संपर्क साधावा. तसेच, अमृत संस्थेचे संकेतस्थळ आणि सोशल मीडिया हँडल्स पाहावीत.
संकेतस्थळ :https://mahaamrut.org.in/
विशेष प्रायोजित माहितीसाठी येथे क्लिक करा
Comments 0 Comments
No comments yet
You can start the discussion
Write a Comment