हे मातृभूमी, तुजसाठी मरण ते जनन, तुजवीण जनन ते मरण...

स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर म्हणजे एक जाज्वल्य व्यक्तिमत्त्व, प्रखर देशभक्त. त्यांचे भारताच्या स्वातंत्र्यसंग्रमात काय आणि किती योगदान आहे, हे शब्दांत मांडता येण्यासारखे नाही. त्यांच्या कवितांतून, साहित्यातून आपल्याला त्यांच्या या धगधगत्या व्यक्तिमत्त्वाचे दर्शन होते.

'तुजसाठी मरण ते जनन, तुजवीण जनन ते मरण...' हा सावरकरांचा मातृभूमिप्रति असलेला विचार किती उदात्त आहे ना! मातृभूमीसाठी बलिदान देण्यास ते जगणे मानतात. आपण मातृभूमीसाठी आपले सर्वस्व अर्पण केले तरच आपले जीवन सार्थकी लागले असे ते म्हणतात. देशासाठी स्वार्थाचा त्याग करून जगणे हे आपले परमकर्तव्य आहे. देशसेवेसाठी जगलो नाही तर काय जगलो? तसे जगणे हे मरणासमान आहे. मातृभूमीसाठीचे बलिदान हे मरण नसून नवे जीवन प्राप्त करण्यासारखे आहे. देशासाठी जगणे, झगडणे आणि प्रसंगी प्राण अर्पण करणे यातच जीवनाचे खरे सार दडलेले आहे. मातृभूमीशिवाय मनुष्याचे अस्तित्व निरर्थक ठरते, असे सावरकर ठामपणे सांगतात. ही ओळ प्रत्येक भारतीयाच्या अंतःकरणात स्वाभिमानाची ज्वाला पेटवते. ती आपल्याला कर्तव्य, त्याग आणि शौर्याची जाणीव करून देते. स्वार्थत्याग करून राष्ट्रासाठी समर्पित होण्याची प्रेरणा यातून मिळते. देशभक्ती ही भावना नसून जीवनमार्ग आहे, असे स्वातंत्र्यवीर सावरकर या ओळीतून शिकवतात. ही विचारधारा प्रत्येक पिढीस राष्ट्रसेवेसाठी सदैव प्रेरित करत राहते.