'आयएसओ'चा स्थापना दिवस

आपण अनेक वस्तू खरेदी करत असतो. काही वस्तू आपल्या दैनंदिन गरजा भागवत असतात, काही वस्तू आपली जीवनशैली सुधारण्यास मदत करतात आणि काही वस्तू आपले घर सजवतात. अशा अनेक वस्तू खरेदी करताना आपण काय पाहतो? त्या वस्तूची गुणवत्ता आणि योग्य किंमत. जागतिक पटलावर वस्तूंची गुणवत्ता तपासली जाणे खूप महत्त्वाचे असते. हे महत्त्वाचे काम जागतिक स्तरावर जी संस्था करते ती म्हणजे आयएसओ. २३ फेब्रुवारी हा या संस्थेचा स्थापना दिवस. त्या निमित्ताने या संस्थेची माहिती जाणून घेऊ या. 

इंटरनॅशनल ऑर्गनायझेशन फॉर स्टँडर्डायझेशन (आयएसओ) अर्थात आंतरराष्ट्रीय मानकीकरण संस्थेची स्थापना २३ फेब्रुवारी १९४७ रोजी झाली. ही संस्था जगातील सर्व तज्ज्ञांच्या मदतीने वस्तूशी संबंधित कोणत्याही गोष्टीचा अगदी उत्पादन तयार करण्यापासून ते प्रक्रिया व्यवस्थापनापर्यंतचा सर्वोत्तम मार्ग निश्चित करते. १९४७पासून ही संस्था अस्तित्वात आहे. आयएसओ ही सर्वांत जुन्या अशासकीय आंतरराष्ट्रीय संस्थांपैकी एक असून, आयएसओने जगभरातील ग्राहक आणि कंपन्यांमध्ये व्यापार व परस्परसहकार्य सुलभ केले आहे. आयएसओद्वारे निश्चित करण्यात आलेल्या मानकांमुळे आंतरराष्ट्रीय खरेदी-विक्री अधिक सोपी, सुरक्षित आणि उत्तम झाली आहे. आयएसओची सर्वसंमतीवर आधारित मानक-विकास प्रक्रिया अशा प्रकारे ठरवण्यात आली आहे, की ज्यामुळे सर्व संबंधित संस्था आणि ग्राहकांचा योग्य प्रकारे विचार केला जातो. 

आयएसओची मानके एका उद्देशासाठी कार्य करतात, ते म्हणजे जीवन अधिक सोपे, सुरक्षित आणि उत्तम बनवणे. ही मानके खात्रीची असतात. कोणत्याही एखाद्या संस्थेचा लाभ होण्यासाठी ही संस्था कार्य करत नाही. उलट तटस्थपणे ही मानके दिली जातात, जेणेकरून ग्राहकांना गुणवत्ता आणि किमतीची हमी मिळेल. आयएसओची मानके हा जागतिक आव्हानांना तोंड देण्यासाठी सर्वोत्तम उपाय आहे. जगातील सर्व देशांमध्ये आयएसओचे सदस्य तज्ज्ञांची नियुक्ती करतात आणि मसुदा मानकांवर मतदान करतात. केंद्रीय सचिवालय या प्रक्रियेचे समन्वयन करते आणि व्यापक सहभाग सुनिश्चित करण्यासाठी साह्य करते. या संस्थेचे कार्यालय जीनिव्हा (स्वित्झर्लंड) येथे आहे. जगभरातील १६० हून अधिक देशांमधील मानक संस्था या संस्थेचे सदस्य आहेत. भारतात आयएसओ मानकांचे प्रतिनिधित्व भारतीय मानक ब्युरो (Bureau of Indian Standards - BIS) करते. या संस्थेचे कार्यालय नवी दिल्लीत आहे. 

आयएसओची काही महत्त्वपूर्ण मानके 

ISO 9001:2015 (गुणवत्ता व्यवस्थापन - Quality Management): उत्पादनांची गुणवत्ता टिकवून ठेवणे.

ISO 14001:2015 (पर्यावरण व्यवस्थापन - Environmental Management): पर्यावरणाला हानी न पोहोचवता व्यवसाय करणे.

ISO 27001 (माहिती सुरक्षा - Information Security): डेटा सुरक्षिततेसाठी.

ISO 22000 (अन्नसुरक्षा - Food Safety Management): अन्नपदार्थांच्या गुणवत्तेसाठी. 

ISO प्रमाणपत्राचे फायदे म्हणजे

• ग्राहकांचा विश्वास : उत्पादनाची गुणवत्ता सिद्ध झाल्यामुळे विश्वास वाढतो.

• व्यापार विस्तार : आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाल्याने परदेशात माल विकणे सोपे होते.

• उत्पादन सुधारणा : कार्यक्षमता वाढते आणि वाया जाणारा कच्चा माल कमी होतो.

• कायदेशीर पालन : नियमांचे पालन झाल्यामुळे जोखीम कमी होते. 

थोडक्यात सांगायचे, तर ISO प्रमाणपत्र हे कोणत्याही व्यवसायासाठी उच्च गुणवत्ता आणि विश्वासार्हतेचे प्रतीक आहे.

(संकलित)